انجره و كذا روغن قرطم و گذا پيه گورخر به روغن قسط و كذا روغن جندقوقا و كذا روغن قنفذ و كذا پيه شترمرغ و ضماد برگ خرزهره و كذا گل آن و كذا مرزنجوش سوده به موم و زيت آميخته و كذا قصب الزريره به سركه سرشته و كذا نسرين و كذا پشك بز و آرد جو مساوى به سركه سرشته و كذا بيخ قثاء الحمار سوده و ميپختج پخته و كذا آرد ترمس پخته و كذا زفت يابس گداخته حرف سوده بدان آميخته و بر پارچه ماليده و كذا لحم ابن عرس و كذا سرگين كبوتر و حرف و شرب و حقنه سكبينج و كذا روغن خسك و پوشيدن مرغزى و كذا پوست وشق و نطول شورباى گوشت گوزن هر واحد نافع درد پشت باردست و خوردن گشنيز خشك با شكر و كذا اسفاناخ درد پشت حار را نافع بود . ديگر ماهودانه نيم درم با عسل و يا با اشق و فرفيون هر واحد نيم درم بياميزند و از يك مثقال تا دو مثقال بخورند اخراج بلغم و تسكين درد پشت نمايد و كذا غاريقون دو درم ريوند يك و نيم درم درد پشت بلغمى را مفيد است . ديگر خوردن لوبان براى وجع ظهر مجرب است . و اگر شاخ آهو در آوند كرده به گل حكمت گرفته در آتش بسوزند پس سوده قدرى از آن با روغن گاو بخورند درد پشت ريحى و بلغمى را سود دارد . ديگر اول پشت را به روغن چرب كنند بعد سپندان يعنى هالون به آب سائيده طلا نمايند و در آفتاب نشينند درد پشت و تهيگاه دفع گردد و كذا جدوار به آب سوده طلا كردن و در آفتاب نشستن . دوايى كه درد پشت بلغمى را مجرب است غاريقون يك درم ماهودانه سكبينج اشق مقل ازرق هر واحد نيم درم فرفيون شحم حنظل حجازى مقرص به روغن بادام چرب كرده هر يك ربع درم با هم آميخته بخورند . روغن كه دافع درد پشت و كمر است شحم حنظل مغاث سورنجان زيره سياه فرفيون ايرسا جندبيدستر هر كدام سه مثقال جدوار دو مثقال نيم‌كوب كرده در سه رطل آب و يك و نيم رطل روغن زيت . و اگر نباشد روغن بيد انجير بجوشانند آن قدر كه آب فانى شود و صاف نموده نيم گرم بر پشت و كمر و عانه بمالند . ضماد كه بعد تنقيه بسيار مفيد است در آب برگ حنا نيله تهوتهه و صابون حل كرده نيم گرم ضماد كنند . حب چهار برگ كه براى درد پشت ريحى و وجع مفاصل و ورك و تهيگاه و گردن و شانه و همه دردهاى ريحى را بسيار نافع برگ تنباكو سبز نازك كه آن را به هندى كونپل گويند و برگ نازك بيد انجير سرخ و برگ نازك تاتوره و برگ نازك عشر و نمك طعام هر يك چهار توله سائيده حبها به قدر نخود سازند شربتى يك عدد صبح و يكى شام و روغن زيره دهشت برگه بمالند و جوارش اسقف و روغن دفلى و معجون مسيحى و معجون تربدى و فلاسفه و حب اذراقى هر واحد نافع درد پشت است . اقوال اكابر : [ شيخ ] شيخ مىفرمايد واجب است كه در علاج درد پشت به سوى معالجات اوجاع مفاصل و معالجات حدبه و رياح افرسه رجوع كنند چه طريق علاج همه واحد است . اما معالجه بارد به مشروبات و ضمادات و مروخات مرور در ابواب گذشته بايد كرد و آنچه از بلغم خام باشد بايد كه استفراغ به مثل ايارج شحم حنطل و حب منتن نمايند . و معالجه آنكه از تعب و مانند آن باشد به غذاى جيد و مروخات معتدله و روغن‌هاى نيم گرم بايد كرد و آنچه از جماع باشد علاجش علاج كسى است كه از جماع ضعيف شده باشد . و آنچه به سبب گرده باشد علاجش علاج ضعف گرده است و علاج كائن به سبب امتلاى رگ بزرگ فصد مابض ركبه نيز هست كه اين فى الحال تسكين او نمايد خصوصاً چون اتباع بمروخات از روغن گل و مانند آن كنند و آنچه به سبب حدبه باشد علاجش علاج حدبه است . و اكثر درد پشت به سبب برودت يا به سبب ضعف گرده بود پس مىبايد كه اكثر علاج از اين دو جهت باشد و كلام مستوفى در علاج گرده و ايضاً در تسخين پشت در باب حدبه ذكر كرديم . ليكن معالجات خاص بوجع پشت بارد استعمال روغن فرفيون تنهاست و از مشروبات مجربه براى آن ترياق اربعه است يا روغن بيد انجير به آب كرفس و اينكه نقوع نخود سياه و وج بسيار به چهار درم روغن گاو و يك درم عسل بنوشند اين تا چهارده روز استعمال كنند و خوردن هليون و ادهان او خيلى سودمند است و حبوب مسهله بارد مزاج را از اصحاب اين درد حب منتن است . و اما ضمادات پس تضميد بخرزهره درد كهنه را به كند و تضميد به مثل جاوشير و مقل و اشق و سكبينج و جندبيدستر و فرفيون مفرد و مركب به روغن غار و حب او و روغن سداب و تخم او و روغن بيد انجير و روغن ميعه بسيار نافع است . و از مروخات روغن فرفيون و روغن قسط و روغن سداب است و روغن سوسن را خاصيت عجيب است و اولى آن است كه اولًا پشت را گرم كند و بپارچه درشت بمالند پس تمريخ نمايند . [ جرجانى و ايلاقى ] جرجانى و ايلاقى گويند كه اگر سبب درد پشت مادهء خام بود علاجش پزانيدن ماده باشد بماء الاصول و روغن بيد انجير و استفراغ بقى و دواى مسهل چون حب منتن و حب سكبينج و ايارج فيقرا مركب با شحم حنظل . و اگر وج را نيم كوفته شب با نخود تر كنند و صبح جوشى دهند و صاف كرده عسل و روغن گاو آميزند صواب بود و اگر سببش ريح غليظ باشد و اكثر درد پشت و خاصره از اين مىباشد معالجه بماء الاصول مع روغن بيد انجير كنند و اين حب سكبينج درد پشت و تهيگاه را سود دارد بگيرند حلبه و حب الرشاد و تخم كرفس و نانخواه و زنجبيل برابر سكبينج برابر همه كوفته بيخته با هم سرشته حب سازند و صبح دو درم بخورند . و اگر